Niet elke vogel is veilig
Eerst biedt het scherm vertrouwde tekens van een vredig landschap: verre bergen, bloeiende planten, rotsen, water en een den die zich over meerdere panelen uitstrekt. Dan worden de verhoudingen scherper. Een valk zit in de boom, een andere vliegt erboven en een roofvogel op de grond heeft zijn prooi gegrepen. Kleinere vogels stuiven door het open goud uiteen.
Het Cleveland Museum legt uit dat militaire opdrachtgevers vaak om roof binnen verder rustige scènes van vogels en bloemen vroegen. Valken werden met krijgskunst verbonden. Schoonheid en geweld nemen daarom doelbewust hetzelfde landschap in, niet omdat een latere kijker een verborgen toeval heeft ontdekt.
Goud laat afstand anders werken
De bergen links zijn bleek en ver, maar er ligt geen aaneengesloten blauwe hemel achter. Bladgoud levert tegelijk atmosfeer, lege ruimte en weerkaatst licht. Donkere inkt kan een tak met enkele besliste drukwisselingen beschrijven, terwijl minerale kleuren bloemen en veren tegen de glanzende ondergrond laten standhouden.
Een foto zet het goud op één helderheid vast. Een vouwscherm in een kamer zou niet zo stil blijven. De schuin geplaatste panelen vingen het licht anders wanneer iemand bewoog, waardoor vogels, takken en lege doorgangen beurtelings naar voren kwamen en terugweken.
De helft van een reis door de seizoenen
Dit scherm hoort bij een paar waarvan het landschap van rechts naar links door het jaar beweegt. Over beide werken maakt voorjaarspruimenbloesem plaats voor zomeririssen, herfstklokjes en late pioenrozen. Vogels brengen die beweging tot leven: eenden bezetten het water, terwijl pauwen en roofvogels heel verschillende ontmoetingen scheppen.
Door deze afzonderlijk gecatalogiseerde helft te tonen blijven de volle breedte en het vouwritme van één object behouden. De afwezige tegenhanger blijft belangrijk voor de betekenis. Het scherm is een hoofdstuk in een seizoensreeks, niet een op zichzelf staande momentopname van één middag.
Een toeschrijving, geen eenvoudige handtekening
Het museum schrijft deze helft toe aan Kano Shōei, een schilder van de Kano-school. Het record van het paar bevat ook inscripties die de schermen met Kano Eitoku verbinden, maar dat zijn latere toeschrijvingen en geen handtekeningen van kunstenaars. Dat onderscheid telt, want een prestigieuze naam op een oud voorwerp bepaalt niet vanzelf wie het schilderde.
De zorgvuldige formulering maakt het scherm niet minder lonend om te bekijken. Ze maakt de geschiedenis eerlijker. Werkplaatstradities, familielijnen en latere oordelen bepaalden allemaal hoe zulke grote decoratieve schilderingen werden herinnerd, terwijl de vogels hun drama nog altijd over zes echte panelen uitvoeren.
Bronnen en verder lezen
- Cleveland Museum of Art, afzonderlijk schermExact object, toeschrijving, formaat, afmetingen, roof en zichtbare beschrijving.
- Cleveland Museum of Art, schermpaarSeizoensreeks, bijbehorend scherm, vogelsymboliek en inscripties met toeschrijvingen.
- Cleveland Art, Discovering Japanese ScreensDe publicatie van het museum over het bekijken en begrijpen van Japanse vouwschermen.