Olijfbomen

Een olijfgaard in één golvende beeldtaal

Korte gebogen toetsen beschrijven bladeren, langere stroken draaien door de grond en bleke banen kronkelen door de lucht. De elementen zijn qua kleur van elkaar te onderscheiden, maar delen hetzelfde ritme. Van Gogh maakt het landschap niet onrustig door alle structuur los te laten; donkere stammen en de lijn van de verre heuvels houden de beweging bijeen.

Werk, seizoen en herhaald kijken

In 1889 schilderde Van Gogh de olijfgaarden rond Saint-Rémy vele malen. Hij zag arbeiders aan het werk tijdens de oogst en paste zijn palet aan naarmate het weer en het seizoen veranderden. Net als bij Monets serieonderwerpen, maakte het herhaalde motief het verschil zichtbaar, al maken Van Goghs penseelstreken elke versie intens lichamelijk.

Een religieus onderwerp zonder figuren

Van Gogh bekritiseerde sommige religieuze schilderijen van zijn tijd als gekunsteld en sentimenteel. Olijfbomen boden een landschap dat verbonden was met de Bijbelse wereld en met het hedendaagse landleven. Met nauwkeurig bekeken stammen en aarde kon hij over volharding, troost en spiritualiteit spreken zonder rechtstreeks een heilige gebeurtenis af te beelden.

De olijfgaard beweegt zonder wind

Contouren lopen door elk deel van het landschap. De stammen draaien, de bodem rijst op in korte streken en de lucht krult boven de heuvels, zodat geen enkele zone een passieve achtergrond wordt. Van Gogh zondert niet enkele schilderachtige bomen af. Hij laat de hele olijfgaard dezelfde rusteloze energie delen, terwijl kleur stam, blad, aarde en wolk van elkaar onderscheidt.

De reeks olijfbomen veranderde met seizoen en tijdstip. In dit schilderij antwoordt lichtgroen blad op een hemel waarvan het blauw door witte beweging wordt doorbroken. Aandachtig kijken laat zien dat natuurbeschrijving en emotionele intensiteit geen tegenpolen zijn. De bomen blijven herkenbaar als oude, gesnoeide productiebomen, maar hun knopen en ritmes worden een taal waarmee Van Gogh volharding kon verbeelden zonder een menselijke figuur toe te voegen.