Een blik die bewust werd afgewend
Edma Morisot zit laag in het gras met een blauw boek in haar handen, terwijl een parasol en waaier naast haar liggen. Ze is dichtbij genoeg voor een portret, maar haar neergeslagen ogen weigeren de gebruikelijke uitwisseling tussen model en toeschouwer. We kunnen de groene sluier over haar hoed, de ketting om haar hals en de lichte bladzijden bekijken zonder haar concentratie te verstoren.
Een röntgenfoto liet zien dat Berthe Morisot deze verhouding had herzien. Edma's ogen waren eerst naar buiten gericht, zoals de directe blikken die met de figuren van Édouard Manet worden verbonden. Morisot schilderde ze opnieuw, nu naar het boek. Die kleine verandering geeft de voltooide scène haar beslotenheid.
Het wit is opgebouwd uit de weide
Edma's jurk is de lichtste vorm, maar geen vlak wit vlak. Blauwgrijze schaduwen, kleine bloemtekens en toetsen van het omringende groen lopen over de stof. Het patroon beantwoordt de wilde bloemen en het losse gras, zodat de figuur duidelijk blijft en toch bij het buitenlicht hoort.
Het gezicht is veel minder afgewerkt dan de hoed, het boek of de brede massa van de jurk. Morisot laat snelle streken de sfeer dragen in plaats van elk detail even scherp uit te werken. Het schilderij vraagt ons een persoon evenzeer aan houding en aandacht te herkennen als aan een gedetailleerde gelijkenis.
Het model was ook de zus van de kunstenaar
Edma en Berthe waren samen als schilder opgeleid, maar Edma stopte na haar huwelijk grotendeels met exposeren. Hier is ze geen anonieme lezer en ook geen opgevoerde literaire heldin. Morisot schildert iemand van wie ze het innerlijke leven kende, verdiept in een gewone bezigheid binnen de maatschappelijke wereld die de zussen deelden.
Het Cleveland Museum merkt op dat Morisots onderwerpen vaak de beperkingen weerspiegelen die vrouwen in haar tijd werden opgelegd. Lezen hoeft die grenzen niet tot een dramatisch verhaal te maken. De kracht ligt erin dat de ongestoorde gedachten van een vrouw voldoende zijn om een groot schilderkundig veld te dragen.
Een stil werk kwam in een radicale tentoonstelling
Lezen verscheen in de onafhankelijke tentoonstelling van 1874 die nu met het begin van het impressionisme wordt verbonden. Morisot was geen bezoeker van dat experiment. Ze behoorde tot de kunstenaars die buiten het officiële Salonsysteem wilden exposeren en nam later deel aan zeven van de acht tentoonstellingen van de groep.
Niets in deze weide kondigt met een groot gebaar verzet aan. De uitdaging zit in wat Morisot ernstige schilderkunst waard vond: schijnbaar onafgewerkte toetsen, veranderend buitenlicht, een familielid en een moment dat niet voor ons optreedt. Edma's ogen naar de bladzijde draaien voltooit die keuze.
Bronnen en verder lezen
- Cleveland Museum of Art, collectierecordExact object, model, materialen, zichtbare details, röntgenonderzoek en maatschappelijke context.
- National Gallery of Art, Parijs 1874De eerste impressionistische tentoonstelling en Morisots plaats in de onafhankelijke groep.
- National Gallery of Art, The Mother and Sister of the ArtistEdma Morisot, de omstandigheden van de zussen en Morisots deelname aan de impressionistische tentoonstellingen.