Zoek de ontbrekende mensen van de maaltijd
De tafel lijkt klaar om zijn gasten te overweldigen. Een donkere ham verankert het midden, vis en felrode borden dringen naar de voorrand en een mand rijst achter fruit en groenten op. Toch is dit geen uitstalling die nog moet beginnen. De vis en het vlees zijn aangesneden, schalen verschoven en een drinkglas is op zijn kant gevallen.
Kleine insecten nemen nu het eten in bezit. Hun komst verandert overvloed in nasleep. Hulsdonck laat ons een menselijke scène afleiden zonder iemand te schilderen: de gasten hebben gegeten en gedronken, rommel achtergelaten en de tafel aan andere levende wezens afgestaan.
Een schilderij voor meer dan één zintuig
Het beeld gaat niet alleen over hoe voedsel eruitziet. Opengesneden vis, rijk vlees, citroenen, brood en kruiden roepen geur en smaak op. Het museum wijst zelfs zout en peper in afzonderlijke bakjes aan. Hulsdonck schildert dingen om te bekijken alsof ze zojuist zijn gebruikt en spreekt daarmee een herinnering buiten het zicht aan.
Verschillende oppervlakken vragen om dezelfde aandacht van dichtbij. Licht glijdt over tin, vangt het natte binnenste van vis, rust zacht op brood en fruit en verscherpt de blauwe versiering van porselein. De schilder verandert een drukke inventaris in een reeks structuren.
Luxe kwam van ver
Niet alles op deze Vlaamse tafel kwam uit de buurt. Het verfijnde Chinese porselein was een kostbaar product van internationale handel. Naast een eenvoudige aardewerken schotel en metalen vaatwerk toont het hoe dit huishouden in een veel grotere handelswereld reikte.
Voor een zeventiende-eeuwse kijker kon de enorme verscheidenheid een denkbeeldige wereld zonder honger of schaarste oproepen. Die fantasie behoort tot de kracht van het werk. Het schilderij maakt overvloed overtuigend genoeg om aan te raken en onthult tegelijk stil dat die van rijkdom, vervoer en toegang afhing.
Een uitzonderlijk ambitieuze Hulsdonck
Hulsdonck schilderde vaak geconcentreerde opstellingen, zoals één fruitmand of één vaas bloemen. Het Cleveland Museum noemt dit vroege maaltijdstilleven uitzonderlijk groot en uitgebreid binnen zijn oeuvre. Op het brede paneel kunnen vele kleine specialistische studies naast elkaar bestaan zonder dat de algemene beweging van de tafel verloren gaat.
De overvloed wordt door herhaling beheerst: rood keert terug in borden en fruit, bleke cirkels verschijnen opnieuw in schalen en aangesneden voedsel, en donkere openingen voorkomen dat voorwerpen samenvloeien. De laatste verrassing is dat opeenhoping helderheid schept. We blijven nieuwe dingen vinden omdat elk voorwerp een eigen plaats kreeg.
Bronnen en verder lezen
- Cleveland Museum of Art, collectierecordExact object, voedingsmiddelen, smaakmakers, handel, overvloed, insecten en materiële details.
- Cleveland Museum of Art, Aanwinsten 2018Schaal, toestand, datum en ongewone ambitie van het schilderij binnen Hulsdoncks stillevens.
- Cleveland Museum of Art, In the KitchenKijkvragen van het museum over het voedsel, de structuren, geluiden en ingebeelde zintuiglijke ervaringen.