De maanpijnboom van Ueno

Een omlijsting die uit een boom groeide

De oude den stond bekend om een tak die bijna een volledige cirkel vormde. Hiroshige haalt die lus zo dichtbij dat ze het vel beheerst. De ruwe naalden en de donkere stam omlijsten een veel fijner tafereel in de verte, en maken van een stuk levend hout zowel onderwerp als kijkinstrument.

Dichtbij en veraf op één vlak

In de lus staat een gebouw van het Benten-heiligdom op een eiland in de Shinobazu-vijver. Het gebouwtje is klein, maar de plaatsing zorgt ervoor dat het niet over het hoofd te zien is. Edo-prenten gebruiken vaak uitvergrote voorgrondelementen om een verticaal formaat diepte te geven; hier herschept dat middel ook het plezier van het ontdekken van een uitzicht door de boom heen.

Een bezienswaardigheid die het niet overleefde

Bezoekers kwamen de maanpijnboom bekijken bij de Kiyomizu Kannon-tempel in Ueno. De oorspronkelijke boom ging verloren in de Meiji-periode, hoewel een opvolger sindsdien in een lus is getraind. De prent van Hiroshige behoudt niet alleen een botanische curiositeit, maar ook een specifieke manier waarop Edo-bewoners door de boom naar hun stad keken.

Een cirkel die nooit helemaal sluit

De lus van de den is onregelmatig, open en levend. Naalden onderbreken de rand, kleine takken steken naar buiten en de dikke stam komt van onderaf het beeld binnen zonder een nette begrenzing te vormen. Door die onvolmaaktheden voelt het motief niet als een getekende telescoop. Hiroshige laat ons beseffen dat hier een echte boom is geleid, bewonderd en gebruikt om een uitzicht te ordenen.

De tempel in het midden wordt niet alleen door de omlijsting vergroot. De vijver, de daken en het verre land blijven door en rond de tak zichtbaar, zodat de blik afwisselend de pijnboom bekijkt en er doorheen kijkt. Die wisseling is het stille spel van de prent. Een voorwerp dat beroemd genoeg is om zelf de bestemming te zijn, wordt tegelijk het middel waardoor een andere bezienswaardigheid zichtbaar wordt.