De rozen van Heliogabalus

Plezier verandert in straf

Op het bovenste niveau ligt de jonge keizer onder een bronzen standbeeld van Dionysus. Hieronder worstelen gasten of verdwijnen ze onder bloemblaadjes die van een vals plafond worden vrijgegeven. Alma-Tadema vertraagt het geweld. Marmer, zilver, stof en bloemen bieden eerst de gepolijste luxe die je van zijn verbeelde oude Rome zou verwachten.

Een oud verhaal met zwakke fundamenten

Dit verhaal is afgeleid van de Historia Augusta, een verzameling keizerlijke biografieën die lang na de gebeurtenissen zijn geschreven en berucht zijn om hun verzinsels. De tekst zegt dat de slachtoffers werden verstikt met viooltjes en andere bloemen. Alma-Tadema koos voor rozen, waardoor de kleur, de overvloed en het contrast tussen schoonheid en wreedheid toenamen.

Archeologie ten dienste van het theater

Alma-Tadema bestudeerde antieke voorwerpen en architectuur nauwkeurig, maar combineerde ze vrij om overtuigende taferelen te maken. De geschilderde rozensoorten werden naar verluidt tijdens een wintersessie aangevoerd, zodat hij verse bloemblaadjes kon observeren. Nauwkeurige details maken de onmogelijke regen tastbaar, terwijl de compositie ons de verschrikking slechts geleidelijk laat opmerken.

Schoonheid wordt het instrument van gevaar

De rozenblaadjes lijken eerst onvoorstelbaar weelderig. Hun lichtroze massa vult de voorgrond, vangt het licht en weerspiegelt de marmeren architectuur. Pas geleidelijk onthullen gezichten, handen en omvergevallen lichamen wat eronder gebeurt. Alma-Tadema stelt die herkenning uit, waardoor de aantrekkingskracht van het geschilderde oppervlak deel wordt van de wreedheid.

Het verhaal komt uit een antieke bron waarvan de betrouwbaarheid twijfelachtig is, en de reputatie van de keizer werd gevormd door latere vijandige schrijvers. Het schilderij is dus geen documentaire weergave van Rome, maar een negentiende-eeuws spektakel opgebouwd uit archeologisch onderzoek, theatrale verbeelding en een sensationele tekst. Kritisch kijken doet niets af aan het vakmanschap. Het verklaart waarom verzorgde historische details een verzonnen gebeurtenis gezaghebbend kunnen laten lijken.