Spojrzenie odwrócone z rozmysłem
Edma Morisot siedzi nisko w trawie, trzymając niebieską książkę, a obok leżą parasolka i wachlarz. Jest dostatecznie blisko, by obraz mógł być portretem, lecz opuszczone oczy odmawiają zwykłej wymiany między modelką a widzem. Możemy oglądać zielony woal na kapeluszu, naszyjnik i jasne strony, ale nie przerywamy jej skupienia.
Zdjęcie rentgenowskie ujawniło, że Berthe Morisot zmieniła tę relację. Oczy Edmy początkowo patrzyły na zewnątrz, podobnie do bezpośrednich spojrzeń kojarzonych z postaciami Édouarda Maneta. Morisot przemalowała je w stronę książki. Ta niewielka zmiana nadaje ukończonej scenie prywatność.
Biel powstaje z kolorów łąki
Suknia Edmy jest najjaśniejszym kształtem, lecz nie stanowi płaskiej białej plamy. Błękitnoszare cienie, drobne kwiatowe znaki i dotknięcia otaczającej zieleni przebiegają po tkaninie. Wzór odpowiada polnym kwiatom i luźnej trawie, więc postać pozostaje wyraźna, a zarazem należy do plenerowego światła.
Twarz jest znacznie mniej wykończona niż kapelusz, książka czy szeroka płaszczyzna sukni. Morisot pozwala szybkim pociągnięciom nieść atmosferę, zamiast jednakowo wyostrzać każdy rys. Obraz każe rozpoznawać osobę po postawie i skupieniu w takim samym stopniu jak po szczegółowym podobieństwie.
Modelka była także siostrą artystki
Edma i Berthe wspólnie uczyły się malarstwa, ale po ślubie Edma w dużej mierze przestała wystawiać. Nie jest tu anonimową czytelniczką ani upozowaną bohaterką literacką. Morisot maluje kogoś, czyje życie wewnętrzne znała, pogrążonego w zwyczajnym zajęciu dostępnym w świecie społecznym obu sióstr.
Cleveland Museum zauważa, że tematy Morisot często odzwierciedlają ograniczenia nakładane na kobiety w jej epoce. Czytająca nie musi zmieniać tych granic w dramatyczną opowieść. Jej siła bierze się z uznania nieprzerwanej myśli kobiety za temat wystarczający dla dużej powierzchni obrazu.
Spokojne dzieło trafiło na radykalną wystawę
Czytająca pojawiła się na niezależnej wystawie z 1874 roku, dziś łączonej z początkiem impresjonizmu. Morisot nie była gościem tego eksperymentu. Należała do artystów, którzy postanowili wystawiać poza oficjalnym Salonem, a później uczestniczyła w siedmiu z ośmiu wystaw grupy.
Nic na tej łące nie ogłasza buntu wielkim gestem. Wyzwanie kryje się w tym, co Morisot uznała za godne poważnego malarstwa: pozornie niedokończone ślady, zmienne światło na zewnątrz, członkinię rodziny i chwilę, która nie odgrywa dla nas roli. Skierowanie oczu Edmy ku stronie dopełnia ten wybór.
Źródła i dalsza lektura
- Cleveland Museum of Art, karta kolekcjiDokładny obiekt, modelka, materiały, widoczne szczegóły, wynik badania rentgenowskiego i kontekst społeczny.
- National Gallery of Art, Paryż 1874Pierwsza wystawa impresjonistów i miejsce Morisot w niezależnej grupie.
- National Gallery of Art, The Mother and Sister of the ArtistEdma Morisot, sytuacja sióstr i udział Morisot w wystawach impresjonistów.